اعتقاد امام به تاثیر رای مردم در تحقق و کارآمدی نظام جدی بود و ریشه در اعماق وجود ایشان داشت، بنابراین هر تحلیلی که این باور را مخدوش یا حمل بر ضرورت و تقیه کند، جفا در حق کسی است که بزرگترین حق را برگردن نظام و همه ما دارد.

دکتر محسن اسماعیلی در گفتگو با خبرگزاری مهر با انتقاد از کسانی که با عدم درک موقعیت حساس کشور هنری جز تنش آفرینی و بهانه سازی برای بیگانگان ندارند، گفت: بعید می‏دانم تکرار و تداوم این گونه موارد تصادفی و بدون تحریک دیگران باشد.

وی با اشاره به نظرات افراطی و جنجال آفرینی که چنین افرادی پیش از این هم ابراز کرده بودند، افزود: همانگونه که خودشان هم قبلا گفته اند شاید باز هم دچار فشارهای روحی و وسوسه‌ها‌ی شیطانی شده باشند و لذا استادان و بزرگان حوزه نباید اجازه دهند چنین کسانی سخنگوی آنان شوند.

عضو حقوقدان شورای نگهبان گفت: جمهوریت نظام از محکمات آرای امام است و طرح مباحث تئوریک، هر چند بر خلاف مشهور باشد، نمی‏تواند ممنوع یا محکوم باشد، اما نسبت دادن نظرات شخصی به امام راحل پذیرفتنی نیست.

وی با اشاره به قدمت مبحث تاثیر رای مردم در نظام‌ها‌ی دینی گفت: از آن هنگام که امام خمینی(ره)، نظام سیاسی مطلوب و شیوه مورد نظر برای اداره جامعه پس از فروپاشی نظام پادشاهی را جمهوری اسلامی نمایاند، نقش مردم در این نوع از حکومت و چگونگی جمع آن با اعتقاد به حاکمیت الهی و ولایت فقیه به مهمترین پرسش در افکار عمومی جهانیان تبدیل گشت.

در آن زمان اعتقاد راسخ ایشان به نظام اسلامی موضوع ناشناخته ای نبود؛ بویژه آنکه در زمان تبعید به نجف اشرف فرصتی برای تنقیح و تدوین نظریه ولایت فقیه و انتشار آن در ضمن مباحث فقهی کتاب البیع فراهم گشته بود، اما اعلام عنوان جمهوری اسلامی برای نظام سیاسی آینده سوال‌ها‌ی فراوانی را پدید آورد.

اسماعیلی در مورد منشاء پیدایش این سوال‌ها‌ گفت: امام از سویی تاکید می‏کردند که مقصودشان از جمهوری، همان جمهوری است که همه جا هست. و از سوی دیگر تصریح می‏کردند که جمهوری مطلق باشد یا جمهوری دموکراتیک یا جمهوری اسلامی دموکراتیک، همه اینها غلط است و آنچه مورد قبول ما و مردم است، تنها جمهوری اسلامی است، نه یک کلمه کم و نه یک کلمه زیاد. به همین جهت بود که جایگاه اصل حاکمیت ملی (به عنوان جوهره جمهوریت و مردم سالاری) در نظام سیاسی مبتنی بر احکام الهی و ولایت فقیه به عنوان مهمترین پرسش طبیعی جلوه می‏کرد.

این استاد دانشگاه افزود: البته خود امام خمینی(ره) در برابر پرسش‌ها‌ی متعددی که خبرنگاران خارجی در این مورد داشتند، به تبیین اجمالی این رابطه همت گماشتند. در یک تحلیل تاریخی می‏توان دو نوع تعبیر را در پاسخ‌ها‌ی ایشان یافت که در حقیقت تکمیل و تبیین یک نظریه محسوب می‏شوند. نخستین تعبیرها از نظر تقدم زمانی، پاسخی است که ایشان به خبرنگار لوموند داده است: این خبرنگار پرسید: حضرتعالی می‏فرمایید که بایستی در ایران جمهوری اسلامی استقرار پیدا کند و این برای ما فرانسوی‌ها‌ چندان مفهوم نیست؛ زیرا که جمهوری می‏تواند بدون پایه مذهبی باشد، نظر شما بر پایه سوسیالیسم است؟ بر انتخابات استوار است؟ دموکراتیک است؟ چگونه است؟ امام در پاسخ فرمودند: اما جمهوری، به همان معنایی که همه جا جمهوری است. اینکه ما جمهوری اسلامی می‏گوییم، برای این است که هم شرایط منتخب و هم احکامی که در ایران جاری شده، اینها بر اسلام متکی است؛ لکن انتخاب با ملت است.

در تعابیر بعدی و از جمله در پاسخ به سوال خبرنگار فاینشنال تایم انگلیس که می‏گفت: دنیای غرب شناخت صحیحی از حکومت اسلامی شما ندارد، توضیح دادند که:

ما خواستار جمهوری اسلامی می‏باشیم. جمهوری، فرم و شکل حکومت را تشکیل می‏دهد و اسلامی یعنی محتوای آن فرم، که قوانین الهی است.

این پاسخ‌ها‌ دقیقا نشان دهنده پذیرش جمهوریت به عنوان شکل و شیوه اداره جامعه در تفکر سیاسی امام خمینی است. ایشان در حقیقت بدون آنکه مبانی نظری تولد نظریه حاکمیت ملی و مردم سالاری (یعنی جدایی دین از سیاست و نفی دخالت دین در عرصه اداره جامعه) را بپذیرند، از آن به عنوان شیوه مطلوب اعمال حاکمیت استقبال کرده اند.

عضو حقوقدان شورای نگهبان در ادامه گفتگو با خبرگزاری مهر با اشاره به انعکاس همین نظریه در قانون اساسی، آن را فصل الخطاب اختلافات نظری دانست و گفت: تلفیق شیوه مردم سالارانه و جهان بینی توحیدی از ابتکارات زیبای امام و قانون اساسی است که نباید کم رنگ شود و از همین جا نیز تفاوت معنای مشروعیت در دو نظام حقوقی اسلام و غرب آشکار می‏شود.

وی افزود: طبق قانون اساسی حاکمیت مطلق بر جهان و انسان از آن خداست ولی هم او، انسان را بر سرنوشت اجتماعی خویش حاکم ساخته است و هیچ کس نمی‏تواند این حق الهی را از انسان سلب کند.

اسماعیلی پرسید: وقتی به تصریح قانون اساسی در جمهوری اسلامی ایران، امور کشور باید به اتکای آرای عمومی اداره شود و امام نیز فرموده اند: میزان رای ملت است، چه دلیلی دارد تا با طرح سوال‌ها‌ی مغالطه آمیز بپرسیم اگر مردم به فلان چیز رای می‏دادند، امام می‏پذیرفت یا نه؟