استاد علوم ارتباطات دانشگاه امام صادق‌(ع) با اشاره به اثرات انتشار فیلم اعدام صدام در جهان عرب گفت: فیلم غیررسمی اعدام صدام با موبایل به سفارش شبكه تلویزیونی الجزیره گرفته شد.
به گزارش خبرگزاری فارس، حسام‌الدین آشنا بعد از ظهر امروز سه شنبه در كنفرانسی خبری در موسسه ایران در خصوص «بازتاب اعدام صدام در رسانه‌های بین‌المللی» خاطرنشان كرد: در خصوص مواجهه با اعدام صدام، چه «خیابان‌های جهان عرب» و چه «كاخ‌های جهان عرب» رویكردهای متعارضی به اعدام صدام نشان دادند كه این خود ناشی از عملكرد دو جنبه‌ای صدام بوده است.
وی با بیان این‌كه صدام در میان جهان عرب دو چهره داشته، تصریح كرد: برای عرب‌ها صدام به عنوان اولین حاكم عربی است كه در سالیان اخیر شهامت مقابله با اسرائیل و آمریكا را داشته است.
به گفته وی، به خصوص در جریان انتفاضه فلسطین صدام كمك‌های مشخصی را به انتفاضه فلسطین انجام داده بود و در واقع همین كارهای نمایشی صدام در دهه‌های اخیر، زمانی كه همه حكام عربی ساكت بودند و تلاشی در این جهت نمی‌كردند، چهره‌ای متمایز از او ساخته است.
استاد علوم ارتباطات دانشگاه امام صادق(ع) با اشاره به چهره دیگر رئیس‌جمهور مخلوع عراق اظهار داشت: اگر عرب‌ها حمله صدام به ایران را خیلی با اهمیت تلقی نكردند، اما حمله صدام به كویت در ساختن یك چهره پلید و اهریمنی از صدام بی‌اثر نبود و در واقع، صدام به عنوان یكی از نمادهای بارز دیكتاتوری در جهان عرب است.
آشنا با بیان این‌كه پاسخ جهان عرب به سقوط بغداد، محاكمه و اعدام صدام بحثی قابل فهم است و ساختاری منطقی دارد، یادآور شد: مردم كشورهای عربی از یك طرف از سقوط دیكتاتوری صدام خوشحال شدند، اما از طرف دیگر چون شاهد بودند یك نیروی بیگانه و خارجی این استبداد را سرنگون كرده است، ناخشنود بودند.
وی با اشاره به زمان در نظر گرفته شده برای اعدام صدام یادآور شد:در جهان اسلام و عرب این گونه در اذهان تداعی شد كه اعدام در روز عید قربان امری است كه در طول تاریخ، فقط یكبار آن‌هم در زمان حكومت اموی اتفاق افتاده است. در آن زمان حاكم بنی‌امیه گفت هر كس قربانی می‌آورد و من هم برای قربانی رئیس سلسله جهمیه را قربانی می‌كنم؛ بنابراین امروز هم صدام در جهان عرب به عنوان یك قربانی در راه خدا تلقی شده است.
استاد دانشگاه امام صادق(ع) با بیان این‌كه تصویر بزرگ جنایات صدام در حق بشریت بواسطه تصویر كوچك اعدام این دیكتاتور تحت تاثیر قرار گرفته،‌ با اشاره به نحوه اجرای حكم اعدام خاطرنشان كرد: مسئله اعدام صدام توسط حامیان مقتدی صدر و نیز فیلمبرداری مخفیانه واقعه اعدام، كه با زیر نویس دقیقی هم در شبكه الجزیره پخش شد، در اذهان جهان سنی تداعی كرد كه این اعدام نه به خاطر یك دادگاه عادلانه بلكه به خاطر انتقام گیری شیعیان بوده است.
وی در پاسخ به این سؤال كه نحوه انتشار خبر اعدام به چه صورت بوده و چرا تصاویری كه فلش‌های آن‌ها را در فیلم مشخص است منتشر نمی‌شود،‌ یادآور شد: در خصوص اعدام صدام باید دو مسئله را از هم تفكیك كنیم. یكی آن مسائلی است كه مربوط به دولت عراق می‌شود و دیگری مسائلی است كه در دست دولت عراق نیست. محاكمه صدام حسین توسط یك دادگاه عراقی و خارج از چارچوب‌های ICC انجام شده است. البته یك هیئت از قضات آمریكایی با دقت مسئله را پیگیری می‌كردند كه گزارش خود را هم دادند و خود ICC هم گزارش خود را داد. یعنی این دادگاه از كیفیت حقوقی و حقوق بشری بالایی برخوردار بوده است.
آشنا با بیان این كه بایستی مسئله شرایط داخلی عراق را در خصوص اعدام صدام در نظر گرفت افزود: معلوم نیست كه آمریكا اصراری در اعدام صدام داشته است، بلكه شواهد نشان می‌دهد مالكی و حكیم بر اعدام وی اصرار كرده‌اند. آمریكا در قبال اعدام صدام در موضع‌گیری خود اعلام كرد اگر چه با این اعدام موافق نیستیم اما مداخله‌ای هم نمی‌كنیم؛ بنابراین از این طریق خود را از اتهام مبری كرد.
به گفته استاد ارتباطات دانشگاه امام صادق‌(ع) مسائلی از این قبیل كه این حكم در روز عید قربان اجرا شد، تصویربرداری با چه كیفیتی انجام شد و این‌كه چه كسانی در اعدام صدام حضور داشته‌اند و چه چیزهایی گفته‌اند،‌ یك تصمیم عراقی است و تا این مرحله از قضیه، ما باید در خصوص این مسائل با دولت عراق گفت‌وگو كنیم.
وی یادآور شد: مسئله دوم این است كه تصاویر گرفته شده از اعدام صدام تصاویر كاملاً مدیریت شده‌ای است. روشن است كه سیاست دولت عراق این نبوده كه لحظه حلق‌آویز شدن صدام تصویربرداری شود و یا این هم نبوده كه صدای حاشیه‌ای در این فیلم پخش شود. موفق‌الربیعی مشاور امنیتی دولت عراق می‌گوید صدام از لحظه‌ای كه فهمید دوربین در صحنه اعدام وجود دارد رفتارش مقتدرانه‌تر شد. واقعیت این است كه همه در مقابل دوربین به گونه‌ای و در غیاب دوربین به گونه‌ای دیگر عمل می‌كنند، صدام هم دو انتخاب داشت، این كه التماس كند كه فایده‌ای برای وی در تغییر تصمیم اعدام‌كنندگان نداشت و یا این كه طی این ثانیه‌های آخر تصویری مقتدر از خود نشان دهد.
آشنا با بیان این‌كه صدام یك فرصت چند دقیقه‌ای داشت كه از 30 سال حكومت خود تصویری مناسب نشان دهد، تصریح كرد: در جریان اجرای این حكم،‌ دو دوربین وجود داشت. یك دوربین رسمی كاملاً مدیریت شده از سوی دولت عراق ضبط و پخش این جریان را بر عهده داشت. اما در میان كسانی كه در جریان اعدام صدام حضور داشتند، از چهره‌های حامی مقتدی صدر و از میان آن‌ها افرادی با انگیزه‌های گوناگون نیز حضور داشتند. الجزیره توانست توافقاتی با یكی از این افراد انجام دهد و در قبال مبلغی پول، فیلمی را كه وی با موبایل گرفته بود،‌ بدست آورد.
به گفته آشنا،‌ مداركی وجود دارد كه نشان می‌دهد الجزیره برای تصویربرداری با موبایل اقداماتی مذاكراتی انجام داده است. تصویر دوربین دوم كه با موبایل گرفته شده، تصویری است كه از بابت عدم رسمیت خود معتبر شده است. در واقع نارسمی بودن و منتسب نبودن فیلمبرداری این تصاویر به یك دولت یا گروه خاص، باعث كسب اعتبار برای این فیلم می‌شود.
استاد دانشگاه امام صادق(ع) با اشاره به نظر میشل فوكو در رابطه با «مجازات» اظهار داشت: فوكو می‌گوید به محض این كه مجازات بر روی جانی انجام می‌شود، او به یك قربانی تبدیل می‌شود. تا وقتی زندگی می‌كند، مجرم است اما وقتی دچار مجازاتی مثل اعدام می‌شود، چون در نهایت بینندگان یك فرد بی‌دفاع را در حال حلق‌آویز شدن می‌بینند احساس رافت انسانی‌شان برانگیخته می‌شود. بنابراین فیلمبرداری و انتشار این فیلم،‌ چنین موضوعی را در ذهن جهان عرب تداعی كرده است.
وی ادامه داد: تصویربرداران رسمی متعلق به دولت عراق، هوشمندانه تصویر را تا مرحله حلق‌آویز شدن صدام قطع كردند تا حس ترحمی ایجاد نشود و كسانی هم كه مخفیانه فیلمبرداری كردند، هوشمندانه این كار را انجام دادند تا این حس را برانگیزند.
آشنا در پاسخ به سؤالی در خصوص شبكه تلویزیونی الجزیره، در این خصوص كه آیا این شبكه در اقدامی هماهنگ با رسانه‌های آمریكا این فیلم را با زیرنویس منتشر كرده،‌ تصریح كرد: تحلیل الجزیره كار ساده‌ای نیست. موسس شبكه الجزیره و اولین رئیس این شبكه،‌ تقریباً بعد از سقوط صدام كنار گذاشته شد. در میان اسناد اداره استخبارات عراق، نوار ویدئویی دیدار رئیس اول شبكه الجزیره با عدی پسر صدام كشف شد كه این فیلم هم‌اكنون در اینترنت موجود است. در واقع الجزیره متهم به این است كه از عراق پول كلانی گرفته تا هوای صدام را داشته باشد. لذا بیش از این‌كه الجزیره متهم به ارتباط با آمریكا باشد، فعلاً طبق اسنادی كه وجود دارد باید بگوئیم كه روابط بسیار نزدیكی با دولت عراق داشته است.
وی با اشاره به روایت رسمی ایجاد شبكه الجزیره خاطرنشان كرد: گفته می‌شود كه مجموعه‌ای از روزنامه‌نگاران كشورهای عربی كه دیگر در چارچوب نظام‌های دیكتاتوری جهان عرب نمی‌توانستند كار و زندگی كنند، دور هم جمع شدند. پیشنهاد ایجاد BBC عربی آرمان بزرگی برای روزنامه‌نگاران جهان عرب بود، اما به دلایلی BBC عربی نتوانست به كار ادامه دهد.
این استاد دانشگاه افزود: با تعطیلی BBC عربی، 200 عنصر رسانه‌ای كه آموزش‌های حرفه‌ای دیده بودند، از بالاترین سطوح رسانه‌ای تا تكنیسین‌های BBC عربی سابق، بیكار شدند. آن‌ها به جای این‌كه متفرق شوند به وسیله سران اصلی خود شروع به بازاریابی كردند و به جا‌های مختلفی رفتند و پاسخ‌های «نه» شنیدند. به قطر كه رسیدند دولت قطر فرصت خواست تا پروژه را به امیر قطر معرفی كنند و سرانجام قرارداد یكساله‌ای با قطر بسته شد با این فرض كه قرارداد بعد از یكسال قابل تغییر است. بعد از یكسال كار به جایی رسید كه شهرت الجزیره از شهرت قطر بیشتر شد و دولت قطر هم از این مسئله راضی بود.
آشنا اظهار داشت: در دیداری كه با آقای وضاح خنفر رئیس فعلی الجزیره داشتم، از ایشان پرسیدم كه در قبال این فعالیت،‌ دولت قطر از شما چه درخواستی داشته، كه خنفر جواب داد از ما قول گرفتند كه با دولت قطر كاری نداشته باشیم، از نظر رئیس شبكه الجزیره جالب بود كه چنین خواسته‌ای مطرح كرده‌اند، چرا كه به نظر آقای خنفر دولت قطر اصلاً چیزی نداشت كه بتواند برای این شبكه جالب باشد.
وی با بیان این‌كه در الجزیره از عنصر كاملاً طرفدار ایران تا عنصر كاملاً لائیك و طرفدار آمریكا وجود دارد، تصریح كرد: در الجزیره كسی بوده كه با یك واسطه می‌توانسته با بن لادن ارتباط داشته باشد و از طرف دیگر كسی هم وجود داشته كه می‌توانسته مقامات آمریكایی را به شبكه دعوت كند.
آشنا با بیان این‌كه اگر الجزیره را پروژه‌ای امریكایی در نظر بگیریم، بحث دموكراتیزه كردن خاورمیانه توسط آمریكا توسط این شبكه انجام می‌گیرد،‌ اظهار داشت: الجزیره در سنت‌شكنی و اسطوره شكنی در جهان عرب با سرعت زیادی عمل می‌كند و بخشی از محبوبیت خود را از این طریق به دست می‌آورد و در واقع الجزیره اولین شبكه‌ای بود كه تابوی حضور اسرائیلی‌ها در رسانه‌های عربی را شكسته است.