رضا شکرپور

۱. آیا هاشمى خواهد آمد؟ این سوالى است كه در افكار عمومى جایگاهى بالاتر از دیگر ابعاد انتخابات سال 84 دارد و به نظر مى‏رسد «انتخابات» هنوز اصالتا مساله افكار عمومى نیست، در حالى كه هاشمى همواره كانون توجه افكار عمومى بوده است، به گونه‏اى كه رفته رفته این باور عمومى شكل گرفته است كه هاشمى و اراده او، یك متغیر مستقل در جهت‌دهى تحولات سیاست داخلى و خارجى كشور است.
این باور كه اینك از مرزهاى ایران فراتر رفته است و هاشمى را به مرد مورد توجه رسانه‏هاى دیدارى و نوشتارى كشورهاى عربى منطقه تبدیل كرده است، در آستانه انتخابات ریاست جمهورى به مطبوعات اروپایى نیز راه یافته است.
وجود نقاط برجسته در شخصیت و كارنامه هاشمى، باعث شده است كه رسانه‏ها با تهور بیشترى به حمایت از كاندیداتورى او بپردازند. علاوه بر این، هاشمى با موج تحولات جهانى در اقتصاد و سیاست خارجى همگامى قابل توجهى نشان مى‏دهد، هر چند كه این تمایل او با برخى ویژگى‏هاى شخصیتى اقتدارگرایانه او نظیر كلافگی در برابر منتقدان خود سازگارى چندانى ندارد، اما همگامى او با روند جهانى موجب شده تا هاشمى به چهره محبوب تحلیل‌گرایان سیاسى تبدیل شود؛ چرا كه ارائه یك تحلیل مثبت درباره حضور احتمالى هاشمى در صحنه انتخابات، به دلایل پیش‌گفته بسیار آسان است.
كسانى كه امروز و دیروز در اطراف هاشمى حلقه‏اى از ثروت و قدرت را به وجود آورده‏اند، از این نقطه‌قوت هاشمى آگاهى دارند و همین نقطه‌قوت به آنها امیدوارى مى‏دهد كه بتوانند با جرات بیشترى پاى پیش بگذارند و آخرین رسانه‏هاى مخالف خود را نیز به «موافق» تبدیل كنند!
به نظر مى‏رسد برخلاف سال‏هاى پیش از این كه برخى احزاب سیاسى با برخوردارى از اندوخته مالى زیاد، سیاست «اجاره كردن مطبوعات» را در دستور كار قرار مى‏دادند، این بار ثروتمندترین ستاد انتخاباتى تاریخ ایران، سیاست «اجاره نمودن كیوسك‏هاى مطبوعاتى» را در پیش گرفته است و با تاكید آگاهانه بر نقاط قوت موجود در شخصیت و كارنامه هاشمى و با اتكا به توان مالى باورنكردنى خود ـ كه خود این ثروت از موضوعات اصلى مورد توجه افكار عمومى است ـ توانسته‏اند تا 90 درصد از مطبوعات روی پیشخوان كیوسك‏هاى مطبوعاتى را در خدمت خود بگیرند.
۲. اما پیشرفت تكنولوژى اطلاعاتى، حفره جدیدى به نام «اینترنت» را پیش پاى این ستاد گران‌قیمت قرار داده است. آیا مى‏توان «شبكه جهان گستر» را به طور كامل اجاره نمود؟ هر چند این یك سوال احمقانه است، اما احمقانه بودن یك چیز به این معنى نیست كه سیاستمداران از پیگیرى آن صرفنظر كنند.
مثلا فیلمساز بزرگى به نام «الیوراستون» وقتى كه مى‏خواهد دروغ بزرگى به نام «اسكندر كبیر» را روى پرده سینما ببرد و به بزرگترین و پرافتخارترین ملت جهان (ایران) توهین نماید، احمقانه بودن كارش را مى‏داند، اما این را هم مى‏داند كه احمقانه‏ترین ایده‏ها وقتى كه با بزرگترین پشتوانه مالى همراه شود، اثرات معجزه‌آسایى خواهند داشت.
از جمله پدیده‏هاى شگفت‌آورى كه در آستانه انتخابات ریاست جمهورى ایران مطرح مى‏شود تا «حفره شبكه جهان‌گستر» را به نفع ستاد انتخاباتى كارگزاران پر كند، نظرسنجى‏هاى اینترنتى است كه اخیرا رشد چشمگیرى داشته است؛ بدون آن كه میزان اطمینان مخاطبان عمومى (راى دهندگان) و مجموعه‏هاى تخصصى (نخبگان) به نتایج این نظرسنجى‏ها بهبود یافته باشد.
آخرین نتایج یك نظرسنجى از این دست، كه توسط سایت اینترنتى «بازتاب» تهیه و اعلام شده است به شرح ذیل است:
1ـ اكبر هاشمی رفسنجانی              2/17 درصد
2ـ مصطفی معین                             9/14 درصد
3ـ محمود احمدی‌نژاد                        7/13 درصد
4ـ میرحسین موسوی                        6/9 درصد
5ـ محسن رضایی                              4/6 درصد
6ـ علی لاریجانی                               4/5 درصد
7ـ سیدصادق طباطبایی                     8/4 درصد
8ـ احمد توكلی                                  6/4 درصد
9ـ علی‌اكبر ولایتی                            5/4 درصد
10ـ محمدباقر قالیباف                        3/4 درصد
11ـ مهدی كروبی                              6/3 درصد
12ـ طهماسب مظاهری                        3 درصد
13ـ محمدرضا عارف                           6/1 درصد
14ـ غلامعلی حداد عادل                    4/1 درصد
15ـ محسن مهرعلیزاده                     4/1 درصد

همزمان با اعلام نتایج نظرسنجى جالب توجه «بازتاب» و اندكى پیش از آن، شوراى سیاستگذارى این سایت به پیشنهاد اعضاى جوان‏تر این شورا، مصوبه‏اى را گذراند كه كمتر از حد انتظار بزرگترهاى این شورا بود.
جوان‏ترها پیشنهاد كرده بودند كه این سایت با بى‌طرفى كامل نسبت به كاندیداتورى اشخاص برخورد كند و با تصویب این پیشنهاد، توانستند به طور محترمانه‏اى از تعهدات خود نسبت به حامى مالى این سایت شانه خالى كنند.
گردانندگان سایت «بی‌تاب» كه تنها با كمك‏هاى اطلاعاتى و مالى نزدیكان «محسن رضایى» توانستند سایت «بازتاب» را ایجاد و اداره نمایند، امروز در حالى با حامى سابق خود وداع مى‏كنند كه حامیان پربارتری براى فعالیت‏هاى رسانه‏اى و غیرسانه‏اى خود یافته‏اند.

در شرایطى كه زمان به نفع هاشمى سپرى مى‏شود، مصوبه شوراى سیاستگذارى این سایت، موجب تقویت جایگاه جوان‏ترها در برابر امیرى (رییس این شورا و از نزدیكان محسن رضایى) شده است و نفوذ نیمه تمام امیرى در این سایت خبرى را به طور چشمگیرى كاهش داده است.
به نظر مى‏رسد نظرسنجى روز پنج شنبه 30 دى ماه 1383، در اصل دربردارنده خواست سیاسى «طیف جوان شوراى سیاستگذارى» این سایت است كه البته برخى نكات حاشیه‏اى مورد نظر امیرى نیز در آن آمده است.
3. در نظرسنجى روز پنج شنبه «بازتاب» كه شباهت بسیار زیادى به نتایج نظرسنجى‏هاى جنجالى وزارت اطلاعات در هفته‏هاى اخیر دارد، هاشمى رفسنجانى با 2/17 درصد در صدر لیست قرار دارد.
پیش از این در نظرسنجى وزارت اطلاعات كه تحت عنوان «نخستین نظرسنجی جامع درباره انتخابات ریاست‌جمهوری» براى اولین بار در 17 آذر 1383 توسط بازتاب منتشر شد، هاشمى رفسنجانى با 12 درصد رتبه اول را از آن خود ساخته بود.
این نظرسنجى وزارت اطلاعات، در كنار اخبار پراكنده‏اى كه در محافل سیاسى درباره احتمال فعالیت همدلانه مسئولان این وزارتخانه در قبال كاندیداتورى هاشمى رفسنجانى به گوش مى‏رسید، موجب افزایش نگرانى‏ها درباره تكرار برخى ماجراهاى دهه 70 شد.
در آن دهه نیز هواداران قدرتمند رییس جمهور مقتدر در تیم كارى «على فلاحیان»، وزیر وقت اطلاعات، كوشیدند تا ضمن فراهم آوردن پوشش امنیتى براى فعالیت‏هاى اقتصادى شركت‏هاى‏ تجارى خود، از فشار سیاسى مخالفان بكاهند تا افكار عمومى ایران درك متناسبى از «اقتدار ریاست جمهورى» داشته باشد. این روزها نیز اعلام حمایت فلاحیان از كاندیداتورى احتمالى هاشمى رفسنجانى، جلب‌نظر افكار عمومى را در پى داشته است.
پس از آن که «على یونسى» اقدام به تهیه گزارش جامعى از «مهمترین محورهای انتقادى بدنه نیروهاى مسلح نسبت به عملكرد هاشمى رفسنجانى در دوره فرماندهى جنگ و ریاست جمهورى» نمود و نتایج آن را به طور اختصاصى به اطلاع هاشمى رساند، نگرانى محافل و شخصیت‏هاى سیاسى از احتمال جهت‏گیرى سیاسى وزارتخانه متبوع یونسى به نفع هاشمى رفسنجانى قوت گرفت. همچنین بعد از آن كه شنیده شد این وزارتخانه در تلاش براى نزدیك‌سازى رسانه‏هاى هوادار هاشمى، اقدام به طراحى و پیگرى پروژه‏هاى خبرى ـ سیاسى مشترك با این رسانه‏ها نموده و از آن جمله به نظر مى‏رسد فعالیت یك‌سویه سایت خبرى «بازتاب» در مورد پرونده موسوم به ارومیان (دستگیرى 17 نفر از نزدیكان آیت الله ارومیان توسط وزارت اطلاعات) احتمال همكارى نزدیك خبرى ـ سیاسى این سایت با وزارتخانه یونسى را افزایش داده است.
4. به هر حال، صرف‌نظر از تاملات موجود، به نظر مى‏رسد دو طیف موجود در شوراى سیاستگذارى «بازتاب» كه دچار اختلاف‌نظرهاى اصولى براى انتخاب یكى از دو گزینه هاشمى و رضایى هستند، با موضع‏گیرى‏هاى اخیر محسن رضایى به نقطه بحرانى منحنى اطلاع رسانى خود نزدیك مى‏شوند.
محسن رضایى در هفته‏هاى اخیر با اتخاذ یك موضع شفاف و قاطع در برابر كاندیداتورى هاشمى رفسنجانى اعلام نموده است كه حتى در صورت حضور هاشمى به طور جدى با او رقابت خواهد كرد.
محسن رضایى همچنین در شرایطى به انتقاد گسترده از سیاست‏هاى و كاستى‏هاى دو دولت هاشمى و خاتمى در 16 سال اخیر مى‏پردازد كه پیش از این، افكار عمومى او را به عنوان «دست راست اكبر هاشمى رفسنجانى» مى‏شناخت، شاید به این دلیل كه او در تصاویر تلویزیونى همیشه در كنار هاشمى یعنى دست راست او در مجمع تشخیص مصلحت نظام دیده مى‏شد.
در هفته گذشته یك منبع آگاه از نزدیكان على اكبر ولایتى به خبرنگار «شریف نیوز» گفت: در سال 1376 و به منظور تعیین دبیر مجمع تشخیص مصلحت نظام، وقتى كه هاشمى رفسنجانى آقایان حسن حبیبى، على اكبر ولایتى و غلامرضا آقازاده را كه همگى از نزدیكان هاشمى رفسنجانى بودند براى دبیرى مجمع پیشنهاد كرد، مقام رهبرى از بین این اسامى، ولایتى را براى تصدى این پست مناسب‌تر ارزیابى كرده بود، ولى ساعتى پس از اتمام آن دیدار، محسن رضایى از سوى ایشان(رهبری) براى دبیرى مجمع تشخیص مصلحت نظام معرفى شد. انتشار این خبر از سوى یكى از نزدیكان ولایتى، آن گونه كه او مى‏خواست به تقویت جایگاه ولایتى نینجامید بلكه از یك سو تحت‌الحمایه بودن ولایتى از سوى هاشمى را آشكار ساخت و از سوى دیگر به اتهاماتى كه در مورد نحوه تعامل محسن رضایى و هاشمى رفسنجانى در افكار عمومى وجود داشت، پاسخ داد و به اصطلاح حساب محسن رضایى را به كلى از هاشمى جدا ساخت.
با نگاهى به اخبار منتشره از سوى «بازتاب» مى‏توان گفت كه علیرغم پاره‏اى اختلاف‌نظرها در میان دو طیف موجود در شوراى سیاستگذارى این سایت كه دو راهى هاشمى ـ رضایى را پیش روى این رسانه اینترنتى قرار داده است، پیگرى برخى علایق مشترك ادامه همكارى این دو طیف را ممكن ساخته است.
اتخاذ سیاست خبرى «پوست خربزه زیر پاى حریف» از سوى این دو طیف و متوجه نمودن نوك تیز این پیكان به سوى على لاریجانى، از جمله علایق مشترك این دو طیف است. در روزهاى اخیر این سایت با انتشار جمع گسترده‏اى از اخبار و تحلیل‏ها، به تلاش وسیع و پیگیر براى تضعیف جایگاه على لاریجانى در مجموعه نیروهاى جناح منتقد دولت پرداخت. از آن جمله سعی نمود با انتشار خبر «دیدارهای متوالی كاندیداهای ریاست جمهوری با رفسنجانی»، تحلیلى با عنوان «ولایتى دوم كیست؟» و نیز متهم نمودن همكاران سابق لاریجانى و مدیران فعلى سازمان صدا و سیما در مورد نحوه سیاستگزارى مجموعه خبرى 30/20، یك ضربه كارى به على لاریجانى وارد نماید تا بدین ترتیب هر دو طیف موجود در شوراى سیاستگذارى، یكى از رقباى خود را به لبه پرتگاه بى‌اعتمادى عمومى نزدیك سازند.

آیا هاشمى خواهد آمد؟ این سوالى است كه در افكار عمومى جایگاهى بالاتر از دیگر ابعاد انتخابات سال 84 دارد و به نظر مى‏رسد «انتخابات» هنوز اصالتا مساله افكار عمومى نیست، در حالى كه هاشمى همواره كانون توجه افكار عمومى بوده است، به گونه‏اى كه رفته رفته این باور عمومى شكل گرفته است كه هاشمى و اراده او، یك متغیر مستقل در جهت‌دهى تحولات سیاست داخلى و خارجى كشور است.

ـ پی‌نوشت:  
برخی تیترهای سایت خبری «بازتاب» در مورد هاشمی در چند ماه اخیر: 
ـ جنگ روانی علیه رفسنجانی از سوی یك كاندیدای ریاست‌جمهوری
هدف نهایی این كاندیدا، آن است كه با انصراف رسمی هاشمی رفسنجانی از كاندیداتوری، به عنوان نزدیك‌ترین فرد به وی، وارد صحنه ریاست‌جمهوری شود.
سیاسی / ۳۰ آذر ۱۳۸۳ / کد خبر: ۱۹۵۱۹

ـ‌ عضو جبهه دوم خرداد: انقلاب، زاییده هاشمی‌هاست
سیاسی / ۱۸ آبان ۱۳۸۳ / کد خبر: ۱۷۹۶۸

ـ‌ رقابت نزديك موسوی و هاشمی در نظرسنجی رياست‌جمهوری
سياسي / ۱۰ شهريور ۱۳۸۳ / کد خبر: ۱۵۵۷۳

ـ دیدارهای متوالی كاندیداهای ریاست‌جمهوری با رفسنجانی
چهره‌ای كه پیش‌بینی می‌شود، كاندیدای اصلی اصلاح‌طلبان در انتخابات ریاست‌جمهوری بوده و رسانه‌ها و گروه‌های اصلاح‌طلب هنوز از طرح گسترده وی خودداری كرده‌اند، نیز به زودی با هاشمی رفسنجانی، دیدار كرده نظر رئیس مجمع تشخیص مصلحت را برای حضور خود در انتخابات جویا خواهد شد.
سیاسی / ۲۱ دی ۱۳۸۳ / کد خبر: ۲۰۳۴۵

ـ پخش شبنامه علیه فائزه هاشمی در آبادان
سیاسی / ۳ آبان ۱۳۸۳ / کد خبر: ۱۷۴۷۳

ـ‌ معمایی به نام انتخابات ریاست‌جمهوری
تجربه دوران هشت‌ساله ریاست‌جمهوری هاشمی به علاوه نفوذ و تأثیر كلامی كه وی در جریان‌های سیاسی موجود و كارگزاران نظام در بخش‌های مختلف دارد، ممكن است باعث ‌شود كه بر اوضاع نه چندان بسامان كنونی غالب آید.

سیاسی / ۲۲ شهریور ۱۳۸۳ / کد خبر: ۱۶۰۰۱

ـ‌ عقب‌مانده‌ای كه هاشمی و خاتمی را سر كار گذاشت!
سیاسی / ۲۲ مهر ۱۳۸۳ / کد خبر: ۱۷۱۰۲

ـ‌ عطریانفر: گزینه اول و آخر كارگزاران، هاشمی است
سیاسی / ۱۲ دی ۱۳۸۳ / کد خبر: ۱۹۹۶۸

ـ پاسخ هاشمی به سؤال «جمهوری اسلامی» درباره انتخابات
سیاسی / ۳۰ آذر ۱۳۸۳ / کد خبر: ۱۹۴۹۸

ـ‌ حداد: به هاشمی اهانت نكنید
سیاسی / ۶ آبان ۱۳۸۳ / کد خبر: ۱۷۶۳۱

ـ فائزه هاشمی: پدرم به كارگزاران هم اعتماد ندارد
سیاسی / ۳ آذر ۱۳۸۳ / کد خبر: ۱۸۴۸۸

ـ‌ عضو مجمع روحانیون: فضا برای هاشمی مناسب بود، نه موسوی
سیاسی / ۲۲ مهر ۱۳۸۳ / کد خبر: ۱۷۱۳۴
ـ‌ بهزاد نبوی: می‌خواستند با اسم من همفكرانشان را علیه هاشمی بدبین كنند
سیاسی / ۲ آذر ۱۳۸۳ / کد خبر: ۱۸۴۵۲

ـ آرمین: حضور هاشمی محترم است
سیاسی / ۲ آذر ۱۳۸۳ / کد خبر: ۱۸۴۵۵

ـ ولایتی: اگر هاشمی بیاید، نمی‌آیم
سیاسی / ۲۵ آذر ۱۳۸۳ / کد خبر: ۱۹۲۸۷

ـ‌ باهنر: تجدیدنظر شورای هماهنگی در صورت ورود هاشمی در دقیقه 90
سیاسی / ۳۰ دی ۱۳۸۳ / کد خبر: ۲۰۷۱۷