به دنبال گزارش مواردی از پدیده فرونشست زمین در مناطق مختلف كشور از جمله ورامین، رفسنجان، زرند كرمان و همدان، بررسی‌های كارشناسان سازمان نقشه‌برداری و زمین‌شناسی حاكی از بروز این پدیده مخرب در جنوب تهران است.

براساس محاسبات و اندازه‌گیری‌های صورت گرفته از سوی سازمان نقشه‌برداری از سال 74 تاكنون سطح وسیعی از اراضی جنوب تهران در محدوده مناطق 17، 18 و 19 به ویژه اطراف محدوده اتوبان آزادگان بین 60 تا 187 سانتی‌متر فرونشست داشته‌اند.

مهندس محمدجواد بلورچی، رییس گروه زمین شناسی مهندسی سازمان زمین شناسی و اكتشافات معدنی كشور در گفت‌و‌گو با ایسنا، با اشاره به تشكیل یك تیم تحقیقاتی ویژه جهت بررسی این پدیده اظهار داشت: اندازه‌گیری تغییرات ارتفاع سطح زمین در جنوب تهران كه از سال 74 به بعد به طور مداوم انجام شده نشان می‌دهد كه در منطقه دشت جنوب غربی اتوبان آزادگان، بیرون از محدوده مناطق 18 و 19 در سطحی وسیع زمین در حال فرونشست است.

وی تصریح كرد: میزان این فرونشست در حدود سالانه 20 سانتی متر است كه در برخی نقاط به یك متر و 87 سانتیمتر نیز رسیده است.

مهندس بلورچی در عین حال با طبیعی خواندن وقوع این پدیده در اراضی دشتی خاطرنشان كرد: در همه جای دنیا زمانی كه برداشت بی‌رویه از سفره‌های آب زیرزمینی صورت بگیرد، با ایجاد فضاهای خالی و لایه‌های خاك امكان بروز چنین پدیده‌هایی شدت می‌گیرد.

پدیده فرونشست در جنوب تهران در بافت صنعتی و كشاورزی منطقه و در اثر مصرف بالای منابع آب از سوی همین واحدها رخ داده و در حال حاضر هیچ خطری واحدهای مسكونی منطقه را كه بافت قدیمی دارند تهدید نمی‌كند و هیچ نگرانی در این زمینه وجود ندارد.

این متخصص زمین‌شناسی خاطرنشان كرد: در آمریكا یكی از بیشترین نشست‌هایی كه اندازه‌گیری شده در حدود 15 متر بوده ولی به دلیل وسعت زیاد آن منطقه تیپیك، بروز پدیده ‌فرونشست ملموس نبوده و مردم همچنان در سطح منطقه زندگی و فعالیت دارند و تنها با كاهش میزان مصرف آبهای زیرزمینی و مدیریت منابع آب روند آن را كنترل كرده‌اند.

رییس گروه زمین‌شناسی مهندسی سازمان زمین شناسی كشور در ادامه بر ضرورت اصلاح شیوه‌های كنونی برداشت منابع آب زیرزمینی در كشور تاكید كرد و اظهار داشت: متاسفانه بهره‌برداری از آبهای زیرزمینی به وسیله قنات كه یك سیستم كاملا هوشمندانه و هماهنگ با محیط و بدون نیاز به برق است، فراموش شده و آب مورد نیاز با موتورهای قوی از چاه بیرون كشیده شده و هر ساله با كف شكنی عمق چاه را زیاد می‌كنیم در حالی كه تنها تا عمق مشخصی آب وجود دارد و این دریا نامتنایی نیست.

وی افزود: در دشتها علاوه بر چاههای مجاز، در حدود دو برابر آنها چاه‌های غیرمجاز داریم كه توسط اهالی حفر شده و میزان مصرف در بیشتر چاه‌ها نیز بیش از مقادیر تعیین شده مجاز است.

مهندس بلورچی در باره منشاء بروز پدیده فرونشست زمین، گفت: كارستی شدن سنگ‌های كربناته گچی یا نمكی و انحلال این سنگ‌ها در زیر باعث ایجاد فضاهای شده و وقتی رسوبات لایه‌های بالایی روی فضاهای خالی می‌ریزند این پدیده رخ می‌دهد . علت دیگر این پدیده فرسایش زیرزمینی و نشست خاكهاست البته پیش‌بینی ما این است كه در تهران مدل كارستی نخواهیم داشت چون سازندهای كارستی در اعماق خیلی زیاد (حدود 100 متر) وجود دارند.

وی در ادامه به تبیین ویژگی‌ها و تفاوتهای پدیده «فرو نشست» و «فروچاله» پرداخت و گفت: پدیده فرو نشست وسعت زیادی حدود چند كیلومتر دارد. سرعت نشست در آن خیلی كم و غیرقابل لمس بوده و معمولا همراه با خطر نیست تنها پدیده این نشست ناحیه‌ای از بین رفتن سفره‌های آب زیرزمینی است اما در مورد فروچاله كه یك نشست نقطه ایست تا پدیده به سطح نرسد متوجه وقوع آن نمی شویم و همین موضوع وضعیت خطر آن را بحرانی تر می‌كند.

رییس گروه مهندسی سازمان زمین شناسی كشور همچنین درباره امكان تبدیل نشست به فروچاله گفت: این امكان وجود دارد كه نشست خطرناك شده و به فروچاله تبدیل شود همان طور كه در دشت ورامین در ابتدا شكستگی رخ داده بود كه این نشانه لبه‌های یك نشست ناحیه‌یی است و در بررسی‌هایی كه در سال جاری صورت گرفت، چند فروچاله با عمق‌ كم (حدود یك متر) در سطح زمین دیده شد.

مهندس بلورچی با اشاره به روند تغییرات سالانه پوسته زمین درباره مقطع زمانی این پدیده، گفت: هم اكنون پیك مصرفی آبهای زیرزمینی به دلیل فصل بارش پایین است و  در فصول گرم تشدید می‌شود كه امیدواریم تا آن زمان بررسی‌های زمین‌شناسی ما كامل شده و به راهكار مناسبی برسیم.

به گزارش ایسنا، وی در بیان راهكارهای كنترل این پدیده خاطر نشان كرد: تغییر روش كشت از غرقابی به قطره‌یی، تغییر نوع كشت، نوع آبیاری بهره‌برداری مجدد از آب‌ها، تصفیه فاضلاب‌ها و فراموش نكردن این موضوع كه در كشوری كم آب قرار داریم، ‌از راهكارهای كنترل این پدیده است.

رییس گروه زمین‌شناسی مهندسی سازمان زمین شناسی كشور در پایان تصریح كرد: این پدیده خطر ناكتر از زلزله نیست اما زلزله‌ای آرام با تاثیری ماندگار كه تنها راه كنترل آن مصرف بهینه منابع آب موجود با توجه به افزایش جمعیت است.باید نشستها را به اندازه سایر مخاطرات جدی گرفته و این نیاز به یك عزم ملی برای كاهش مصرف آب دارد، به نحوی كه متناسب با وضعیت قرارگیری كشور در اقلیم خشك باشد.

شناسه: 3022